ރިއާސީ އިންތިޚާބާއި މަޖިލިސް އިންތިޚާބު އެކީގައި ބޭއްވުން: އިޤްތިޞާދީ އަދި ސިޔާސީ ނަޒަރަކުން

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ފަސް އަހަރަކުން އެއްފަހަރު ބާއްވާ އިންތިޚާބުތަކަކީ ރައްޔިތުންގެ ބަސް އިއްވުމަށް ލިބޭ އެންމެ މުހިންމު ފުރުޞަތެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު ކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތުން ރިއާސީ އިންތިޚާބާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބު ބާއްވަނީ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ފަރަގަކާއެކު ވަކިވަކިންނެވެ. މި ދެ އިންތިޚާބު އެކީގައި، އެއް ދުވަހެއްގައި ބޭއްވުމަކީ ގައުމީ މަސްލަޙަތަށާއި، ގައުމުގެ އިޤްތިޞާދަށް ބަލާއިރު ނުހަނު ފައިދާހުރި ކަމެއް ކަމުގައި އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ.

މިގޮތަށް ދެ އިންތިޚާބު އެކީގައި ބޭއްވުމުން ލިބޭނެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ފައިދާއަކީ ދައުލަތުން ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދު ބޮޑުތަނުން ކުޑަވެގެން ދިއުމެވެ. ވަކިވަކިން އިންތިޚާބުތައް ބޭއްވުމަށްޓަކައި އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ހޭދަކުރަންޖެހެއެވެ. ވޯޓު ކަރުދާސް ޗާޕުކުރުމާއި، އޮފިޝަލުން ތަމްރީނުކުރުމާއި، ރަށްރަށަށް ވޯޓު ފޮށިތައް އުފުލުމާއި، ސަލާމަތީ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމަށް ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުތައް ދެ އިންތިޚާބު އެކީގައި ބާއްވައިފިނަމަ އެއްބަޔަށް ކުޑަކުރެވޭނެއެވެ. މިއީ ރާއްޖެ ފަދަ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ގޮންޖެހުންތައް ހުރި ގައުމަކަށް ލިބޭނެ ވަރަށް ބޮޑު ލުޔެކެވެ.

މި ބަދަލުގެ ސަބަބުން ގައުމުގެ ތަރައްޤީގެ މަސައްކަތްތައް ހަލުވިވެގެންދާނެއެވެ. އާންމުކޮށް ރިއާސީ އިންތިޚާބަށްފަހު މަދު މަސްތަކެއްގެ ތެރޭގައި މަޖިލިސް އިންތިޚާބު އަންނާތީ، ގައުމު އަބަދުވެސް އޮންނަނީ ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މި “އިންތިޚާބީ މޫސުމުގެ” ސަބަބުން ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއި މަޝްރޫޢުތަކުގެ މަސައްކަތްތަކަށް މަޑުޖެހުމެއް އާދެއެވެ. ދެ އިންތިޚާބު އެކީގައި ބާއްވައިފިނަމަ، ސަރުކާރަށް ފަސް އަހަރުގެ ދައުރު އެއްވެސް މެދުކެނޑުމެއް ނެތި، ހަމައެކަނި ތަރައްޤީގެ މަސައްކަތްތަކަށް ސަމާލުކަން ދީގެން ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިގެންދާނެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ވެރިންގެ ނުފޫޒު ކުޑަވުމަކީ ވެސް މިކަމުގެ ސަބަބުން ލިބޭނެ މުހިންމު ނަތީޖާއެކެވެ. ރިއާސީ އިންތިޚާބު ކާމިޔާބު ކުރާ ފަރާތަކަށް، އޭގެ ފަހުން އަންނަ މަޖިލިސް އިންތިޚާބަށް ދައުލަތުގެ ވަސީލަތްތަކާއި ނުފޫޒު ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެއެވެ. ނަމަވެސް ދެ އިންތިޚާބު އެއް ދުވަހަކު ބާއްވައިފިނަމަ، ރައްޔިތުންނަށް މިނިވަންކަމާއެކު އެއްފަހަރާ ދެ މުއައްސަސާއަށް ބޭނުންވާ މީހުން ހޮވުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި، ސިޔާސީ ނުފޫޒުތަކުން އެއްކިބާވުމަށް މަގުފަހިވާނެއެވެ. މިއީ އިންސާފުވެރި އަދި ދެފުށް ފެންނަ އިންތިޚާބީ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމަށް އެޅޭނެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.

ރިއާސީ އިންތިޚާބާއި މަޖިލިސް އިންތިޚާބު އެކީގައި ބޭއްވުމަކީ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުންނާއި، އިދާރީ ގޮތުން އަދި ސިޔާސީ ގޮތުން ވެސް ރާއްޖެއަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތެވެ. މިއީ ގައުމުގެ ހަމަޖެހުމާއި ތަރައްޤީއަށްޓަކައި، އަދި ރައްޔިތުންގެ ލާބައަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. މިކަމަށް ބޭނުންވާ ޤާނޫނީ ބަދަލުތައް ގެނައުމަކީ މިއަދު ގައުމަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތް ކަމުގައި އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ.

މާލޭގެ މަގުތަކަކީ މިއަދު ހިނގާބިނގާވެ އުޅޭ މީހުންނާއި ދުއްވާ އެއްޗެއްސަށް އޮތް ބޮޑު ތަކުލީފެކެވެ. މާލޭގެ ތޮއްޖެހުން އިންތިހާއަށް ގޮސްފައިވާއިރު، އެންމެ ބޮޑު އެއް އުދަގުލަކީ ޕާކުކުރާނެ ޖާގައެއް ނުލިބުމެވެ. ނަމަވެސް، މި ދަތިކަމުގެ ތެރެއިން ފެންނަ އެންމެ ހިތާމަވެރި އަދި ކަންބޮޑުވާ މަންޒަރަކީ، އާންމު މަގުތަކުގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ރޯނުދަމައި، އެއީ ހަމައެކަނި ތިމާގެ އަމިއްލަ ޖާގައެއް ކަމަށް ހަދައިގެން އުޅޭ އުޅުމެވެ.

މަގަކީ އެންމެންގެ ހައްގެކެވެ. އެއީ ވަކި މީހެއްގެ މިލްކެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މާލޭގެ ގިނަ ގޯޅިތަކާއި މަގުތަކަށް ބަލާލުމުން ފެންނަނީ މުޅިން ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. ގޭގެ ދޮރުމަތީގައި ނުވަތަ ފިހާރައިގެ ކުރިމަތީގައި ރޯނުދަމައި، ގޮނޑި ބަހައްޓައި، ނުވަތަ “ނޯ ޕާކިން” ބޯޑު އަމިއްލައަށް ހަދައިގެން ބަހައްޓާފައި ހުންނަ ތަން ފެނުމަކީ މިއަދު އާންމު ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެހެން މީހުންގެ ހައްގަށް އަރައިގަތުމެކެވެ.

އެއްގަމު އުޅަނދު ދުއްވާ ކޮންމެ މީހަކީވެސް ދައުލަތަށް ފީތަކެއް ދައްކައިގެން މަގު ބޭނުންކުރުމުގެ ހައްގު ލިބިގެންވާ މީހެކެވެ. އެކަކު ޕާކުކުރާނެ ޖާގައެއް ނުލިބިގެން މުޅި މާލެ ވަށައި ބުރުޖަހާއިރު، އަނެކަކު އަމިއްލައަށް މަގުން ބައެއް “ރިޒާވް” ކޮށްގެން ހުރުމަކީ ކޮންފަދަ ބޭއިންސާފެއް ހެއްޔެވެ؟ މިކަމުގެ ސަބަބުން މަގުމަތީގައި ދެބަސްވުންތަކާއި ހަމަނުޖެހުންތައް ހިނގުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އަދި މިފަދަ “އަމިއްލަ ޖާގަ” ތަކުގެ ސަބަބުން މަގުތައް އިތުރަށް ހަނިވެ، ދުއްވާ އެއްޗެއްސަށް ދަތުރުކުރުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ.

މި މައްސަލަ މިހާ ބޮޑަށް ގޯސްވެފައިވަނީ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ މޮނިޓަރިންގް ނުވަތަ ބެލެހެއްޓުން ކުޑަވުމުން ކަމަށް ބުނުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ. އާންމު މަގުތަކަކީ އެންމެންނަށް ހަމަހަމަކަމާއެކު ބޭނުންކުރެވޭނެ ތަނަކަށް ހަދަންޖެހެއެވެ. ވަކި ބަޔަކު ބާރުގަދަކޮށް، މަގުގެ ބައެއް “މިލްކު” ކުރުމުގެ ސަގާފަތް ހުއްޓުވަން ޖެހެއެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންގެ އިޖުތިމާއީ ޒިންމާއަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް އިހުތިރާމްކޮށް، އާންމު ތަންތަނުގެ ބޭނުން އެންމެންގެ ހައްގުތަކަށް އުނިކަން ނާންނާނެހެން ހިފުމެވެ. މަގުމަތީގައި ރޯނުދަމައިގެން އަމިއްލަ ޖާގަ ހެދުމަކީ ތަހުޒީބު މުޖުތަމައެއްގައި ފެނިގެންވާނެ މަންޒަރެއް ނޫނެވެ. މިކަމަށް އަވަސް ހައްލެއް ބޭނުންވެއެވެ. މަގުތަކަކީ އެންމެންގެ ހައްގެއްކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ.

ތިޔަނޫހުގައި މިއުދާސްވެސް ޝާއިރު ކުރާނެކަމެއްނޭގެއެވެ. އެކަމަކު ހަގީގަށް ވާނީ ހަގީގަތަށެއެވެ، އަޅުގަނޑުގެ ހިތަށް ލިބުނު ބޮޑު ތަސައްލީއެކެވެ، މިނިވަން ނޫސްވެރިކަމުގެ ޝުޢޫރު ފެތުރިގެން ދިޔަ ދުވަސްވަރު. ހައްގު ބަސް ބުނެވޭނެކަމުގެ އުއްމީދުތަކުން ހިތް ފުރިފައިވާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު މިފެންނަނީ ކޮންކަހަލަ މަންޒަރެއް ހެއްޔެވެ؟ މިނިވަންކަމުގެ ނަމުގައި، ހައްދުފަހަނަޅައި ގޮސްފައިވާ ނޫސްވެރިކަމުގެ ބޭއިންސާފުތަކެވެ.

ނޫސްވެރިކަމަކީ ހައްޤަށް ވަކާލާތުކުރުމާއި، މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ. އެކަމަކު، މިހާރު މިކަން ބަދަލުވެފައިވަނީ ދުނިޔަވީ އެދުންތަކާއި، ކޮންމެފަދަ ބަހެއް ބޭނުންކޮށްގެންވެސް މީހުންގެ ސަމާލުކަން ހޯދުމުގެ މަގެއްގެ ގޮތަށެވެ. ދަރިންނާއި މައިންނާއި ކުރިމަތީގައި ނުދެލޭވަރަށް ހަޑިހުތުރު ބަސްތައް ނޫސްތަކާއި މީޑިއާގައި ބޭނުންކުރާތަން ފެންނަނީ ކިހާ ދެރަގޮތަކަށް ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ހަމަ އެއްވެސް އިސްލާމީ އަދަބެއްގެ، ނުވަތަ މާތް ދިވެހި ސަގާފަތެއްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟

މީސްމީހުންގެ އަބުރާއި، ޝަހުސިއްޔަތަށް އަރައިގަތުމަކީ ނޫސްވެރިކަމުގެ ނަމުގައި މިއަދު އާދައަކަށް ވެފައިވާ ކަމެކެވެ. އެއްވެސް ހެއްކެއް ނުވަތަ ސާބިތު ހަގީގަތެއް ނެތި، މީހުންގެ ފަހަތުން ބަދުނާމުގެ ވާހަކަތައް ދައްކައި، އެމީހުންގެ ހުރުމަތް ކަނޑާލުމަކީ ކިހާ ބޮޑު ކުށެއް ހެއްޔެވެ؟ މީގެ ސަބަބުން ކިތައް އާއިލާތައް ފުނޑުފުނޑުވެ، ކިތައް މީހުންގެ ހިތްތައް ބިންދައިގެން ގޮސްފައިވާނެ ހެއްޔެވެ؟

މިކަމަށް ހައްލެއް ބޭނުންވެއެވެ. މިނިވަން ނޫސްވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމާއެކުވެސް، ވަކި ހުދޫދެއްގެ ތެރެއިން ހަރަކާތްތެރިވުމަށް ގޮވާލަމެވެ. އިސްލާމީ އަދަބުތަކާއި، ދިވެހި ސަގާފަތުގެ މަތިވެރި އުސޫލުތަކަށް އިހުތިރާމްކޮށް، ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ނޫސްވެރިކަން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ މަގެއް ފެންނަން ބޭނުންވެއެވެ. މި އުދާސްތައް އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި ހަރުލައިފައިވަނީ، މުޖުތަމައުގެ ހަމަޖެހުމަށްޓަކައެވެ. އާމީގެ އުއްމީދަކީ، މި ހައްދުފަހަނަޅައިދާ ކަންތައްތަކަށް ނިމުމެއް ގެނެސް، ހަގީގީ މިނިވަންކަމުގެ ރީތި ނޫސްވެރިކަމެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ގާއިމުވުމެވެ.

މިހާރުގެ ތައުލީމީ ނިޒާމުގައި، ތުއްތު ކުދިން އިސްކޫލަށް ގެންދާ ދަބަސްތައް ބަރުކަމުގެ މައްސަލައަކީ ގިނަ ބެލެނިވެރިންނާއި މުދައްރިސުންގެ ހިތްތަކުގައި ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެއް އުފައްދާފައިވާ ކަމެކެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް އުފުލަން ދަތިވާވަރަށް ދަބަސް ބަރުވުމަކީ، އެކުދިންގެ ކިޔެވުމަށްވުރެ ބޮޑަށް އެކުދިންގެ ސިއްހަތަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުރާ ކަމެކެވެ.

ޚާއްސަކޮށް ތުއްތު ކުދިންގެ ހަށިގަނޑު ބައްޓަންވެފައި ހުންނަ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ބަރު ދަބަސްތަކަކީ އެކުދިންނަށް އުފުލަން ދަތި އެއްޗެކެވެ. ދުވާލަކު އެތައް ފޮތަކާއި، ކާނާއާއި، ބުއިން ހިމެނޭ ދަބަސްތައް ކޮނޑުގައި އަޅައިގެން މަދަރުސާއަށް ދިއުމަކީ އެކުދިންނަށް ބުރައެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، މާލެ ފަދަ ތޮއްޖެހިފައިވާ ރަށްތަކުގައި ހުންނަ އިސްކޫލްތަކުގެ އިމާރާތްތަކަކީ ގިނައިން މަތީ ފްލޯތަކަށް ސިޑިން އަރަންޖެހޭ ތަންތަނެވެ. ދުވާލަކު އެތައް ފަހަރެއް މަތީ ފްލޯތަކަށް ބަރު ދަބަހާއެކު އަރާ ފައިބަންޖެހުމަކީ ތުއްތު ކުދިންނަށް ހަށިގަނޑަށް ވަރަށް ބޮޑު ބުރައެއް އަންނަ ކަމެކެވެ. މިއީ އެކުދިންނަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.

ބަރު ދަބަސްތައް އުފުލުމުގެ ސަބަބުން ތުއްތު ކުދިންގެ ސިއްހަތަށް ނުރައްކާތެރި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިދާނެއެވެ. އެންމެ އާންމު ގެއްލުމަކީ ބުރަކަށީގައި ރިހުމާއި، ކޮނޑުގައި ތަދެޖެހުމެވެ. ކުޑައިރުއްސުރެ މިފަދަ ބަރުތަކެތި އުފުލުމުގެ ސަބަބުން ކަށިވަޅު ގޯސްވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެއެވެ. އަދި ހަށިގަނޑުގެ ހުންނަގޮތަށް (Posture) ބަދަލުތައް އައުމަކީ ވެސް ދުރުގައި އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. ބަރު ދަބަސްތަކުގެ ސަބަބުން ކުދިންގެ މަސްތަކާއި ކަށިތަކަށް ބާރުބޮޑުވެ، އެކި ބާވަތުގެ ރިއްސުންތައް ކުރިމަތިވެ، ދިގު މުއްދަތަށް ސިއްހީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އެކުދިންގެ ކިޔެވުމަށް ސަމާލުކަން ނުދެވޭގޮތް ވެސް މެދުވެރިވެދާނެއެވެ.

ވުމާއެކު، އިސްކޫލަށް ގެންދާ ތުއްތު ކުދިންގެ ދަބަސް ބަރުކަމުގެ މައްސަލައަކީ ވަރަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އެކުދިންގެ ސިއްހަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރު ކުރުމަށްޓަކައި، ދަބަހުގެ ބަރުކަން ލުއިކުރުމާއި، މަދަރުސާގެ ވަސީލަތްތައް ހަމަޖައްސައިދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މިއީ ކޮންމެ ބެލެނިވެރިއަކާއި، މަދަރުސާއަކާއި، ސަރުކާރަކުން ވެސް ވިސްނާ ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި އުފާވެރިކަމާއި ޝުކުރުވެރިކަން ފުރިގެންދަނީ މި އަހަރުގެ ޙައްޖު މޫސުމަށް ލިބިފައިވާ އުފާވެރި ޚަބަރުތަކާ އެކުގައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޮބުވެތި ދިވެހި ޙައްޖުވެރިންނަށް މިފަހަރު ލިބިގެންދާނެ ލުއިފަސޭހަތަކާއި ރަނގަޅު އިންތިޒާމުތަކުގެ ވާހަކަ އަޑުއިވުމުން، ހިތުގައި ފިނިކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުން ލިބެއެވެ.

ސަޢޫދީ ސަރުކާރުން ތަޢާރަފުކޮށްފައިވާ “މައްކާ ރޫޓް އިނިޝިއޭޓިވް” ގައި ދިވެހިރާއްޖެ ބައިވެރިވުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ނިޢުމަތެކެވެ. މި ފުރުޞަތު ލިބުނު އަށް ޤައުމުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖެ ހިމެނުނުކަމީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ޝަރަފެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ކުރީގެ އަހަރުތަކުގައި ޙައްޖުވެރިން ތަޙައްމަލުކުރަންޖެހުނު ގިނަ ދަތިތަކެއް މި އަހަރު ކުރިމަތިނުވާނެކަމުގެ އުއްމީދު އާވެއެވެ.

ހިތުގައި އުފާވެރިކަން އިތުރުވަނީ، ރާއްޖެއިން މި އަހަރު ޙައްޖަށް ވަޑައިގެންނެވި ފުރަތަމަ 235 ޙައްޖުވެރިންނަށް ސަޢޫދީ ސަރުކާރުން ދެއްވި ހޫނު މަރުޙަބާއާއި ފުރިހަމަ މެހެމާންދާރީގެ ވާހަކަ އަޑުއިވުމުންނެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ޙައްޖުވެރިންނަށް ލިބޭނެ ޚިދުމަތުގެ ފެންވަރުގެ ކުޑަ ތަޞައްވުރެކެވެ.

މި އިނިޝިއޭޓިވްގެ ސަބަބުން ޙައްޖުވެރިންނަށް ލިބޭނެ ލުއިފަސޭހަތަކުގެ ވާހަކަ ހިތަށް ގެނެވުނީމާ، އުފަލުގެ ކަރުނަ ހިތުގައި ފެތުރިގެންދެއެވެ. ވައިގެބަނދަރުގައި ގިނަ ވަގުތު މަޑުކުރަން ނުޖެހުމާއި، އަމިއްލައަށް ފޮށިތަންމަތި އުފުލަން ނުޖެހުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ޙައްޖުވެރިންނަށް ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ލިބިގެންދާނެ ކަންކަމެވެ.

މުޅި ޙައްޖު ދަތުރުގައި ލިބިގެންދާނެ ލުއިފަސޭހަތަކާއި ރަނގަޅު ޚިދުމަތްތަކުގެ ވިސްނުން ހިތަށް އަންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި އުފަލާއި ޝުކުރުވެރިކަން އާވެއެވެ. މި އަހަރުގެ ޙައްޖު މޫސުމަކީ ދިވެހި ޙައްޖުވެރިންނަށް އެންމެ ފަސޭހަ އަދި އިންތިޒާމުތައް އެންމެ ރަނގަޅު ޙައްޖު މޫސުމަށް ވާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން ހިތުގައި އުފެދެއެވެ.

އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާއަކީ މާތްﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން މި އަހަރުގެ ޙައްޖު މޫސުމުގައި ދިވެހި ޙައްޖުވެރިން އަދާކުރައްވާ އަޅުކަން ޤަބޫލުކުރެއްވުމެވެ. އަދި އެ ބޭފުޅުންގެ ދަތުރު ފަސޭހަކޮށްދެއްވައި، ސަލާމަތްތެރިކަމާއެކު އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުގެ ތައުފީޤު ދެއްވުމެވެ. އާމީން.

މި އަހަރުގެ ޙައްޖު މޫސުމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރުތަކާއެކު، އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގައި އާވެގެންދަނީ ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައިވެސް މިފަދަ ފަސޭހަތަކާއި ރަނގަޅު އިންތިޒާމުތައް ދެމިގެންދާނެކަމުގެ އުއްމީދެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި މި އަހަރަށް ޚާއްޞަވެގެންވާ ކަމެއް ނޫންކަމުގެ އުއްމީދު ހިތުގައި އާލާވެއެވެ.

އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގެ އެންމެ ފުންމިނުން އެދެނީ، މި ފަދަ ފަސޭހަތަކާއެކު ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރުމުގެ ނަސީބު ލިބޭ ކޮންމެ ދިވެއްސަކު، އެ ދަތުރުގެ ރޫޙާނީ އަދި މާއްދީ ފައިދާތައް ފުރިހަމައަށް ލިބިގަތުމެވެ. އަދި އެ ތަޖުރިބާގެ ސަބަބުން އެ ބޭފުޅުންގެ އީމާންކަން އިތުރުވެ، އަޅުކަމުގެ ރޫޙު އާލާވެ، އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި އަޚްލާޤުތައް މުޖުތަމަޢުގައި ފެތުރިގެން ދިއުމެވެ.

މި ހިތުގެ އުދާހުގެ ނިމުމުގައި، އަޅުގަނޑު ހަނދާންކޮށްލަން ބޭނުންވަނީ މި ފަދަ ފަސޭހަތަކާއި ރަނގަޅު އިންތިޒާމުތަކަކީ އަޅުގަނޑުމެން ޝުކުރުވެރިވާންޖެހޭ ކަންކަން ކަމުގައެވެ. މި ނިޢުމަތްތަކުގެ ޤަދަރު ދަނެ، އޭގެ ބޭނުން ހެޔޮގޮތުގައި ހިފުމަކީ އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ ވާޖިބެކެވެ. އަދި މި ފަދަ ކަންކަމުގައި އިސްނަގައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި ފުރުޞަތު ހޯދައިދިނުމަށް މަސައްކަތްކުރެއްވި އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް ޝުކުރު އަދާކުރުމަކީވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒިންމާއެކެވެ.

ނިންމާލަމުން، އަޅުގަނޑުގެ ހިތުގެ އެދުމަކީ މި އަހަރުގެ ޙައްޖު މޫސުމުގެ ބަރަކާތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޅި ޤައުމަށް ކުރިއެރުމާއި ފާގަތިކަން ލިބި، އިސްލާމްދީނުގެ އަލިކަން އިތުރަށް ފެތުރިގެންދިއުމެވެ. އާމީން.

ރައީސް ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި މުއިޒް ހައުސިންގ މިނިސްޓްރީން ދިން ލިޔުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތަކުގައި އުއްމީދުގެ އައްޔެއް ދިއްލާލި ލިޔުމެކެވެ. އެ ލިޔުމާއެކު އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތަކުގައި ފުލެޓެއް ލިބި، އަމިއްލަ ގެދޮރެއްގައި އުޅެވޭނެކަމުގެ އުފާވެރި ހުވަފެންތަކެއް ފެެންނަން ފެށުނެވެ. ނަމަވެސް، އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރުން ރައީސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙްގެ ދައުރުގައި އެ ލިޔުން ކެންސަލްކޮށް، އެހެން ބަޔަކަށް ފުލެޓް ދިނުމުން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތަކުގައި އޮތް އުފާވެރިކަން ވަނީ ހިތާމައަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ.

މިކަމުގެ ޒިންމާ ނަގަންޖެހޭނީ ކާކުބާއެވެ؟ ކުރީގެ ސަރުކާރުންތޯ ނުވަތަ މިހާރުގެ ސަރުކާރުންތޯއެވެ؟ މި ސުވާލުގެ ޖަވާބު ހޯދުމަށް އަޅުގަނޑުމެން މަސައްކަތް ކުރަމުންދާއިރު، އަޅުގަނޑުމެން އުޅެންޖެހިފައިވާ ދަތި ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވަމުންދެއެވެ. ކުލީގެ ގޮތުގައި ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ފައިސާ ދައްކަމުން، ކުޑަކުޑަ ކޮޓަރިއެއްގައި މުޅި ޢާއިލާ އެއްކޮށް އުޅެންޖެހިފައިވާ ހާލަތު ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރަށް ދަތިވަމުންދެއެވެ.

މި ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި، ސަރުކާރުން މިކަމަށް އަވަސް ޙައްލެއް ހޯދައިދިނުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އެދުމެވެ. ކުރިން ދީފައިވާ ލިޔުމަށް އިޙްތިރާމްކޮށް، އެ ލިޔުން ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ފުލެޓް ލިބޭނެ ގޮތް ހަދައިދިނުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އެދުމެވެ. އަދި މިކަމުގައި ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް، ހަމަހަމަކަމާއެކު ޢަމަލުކުރުމަކީވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ އިލްތިމާސްއެކެވެ.

ފުލެޓް ލިބޭނެކަމުގެ އުއްމީދު ގެއްލި، ހިތުގައި އުފެދިފައިވާ އުދާސް ފިލުވާލެވޭނީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން އިންސާފުވެރި ޙައްލެއް ލިބިގެންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ދުޢާއަކީ މާތްﷲ އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި ދަތި ހާލަތުން އަވަހަށް ސަލާމަތްވެ، އަމިއްލަ ގެދޮރެއްގައި އުފާވެރިކަމާއެކު ދިރިއުޅެވޭނެ ދުވަހެއް ދެއްކެވުމެވެ. އާމީން.

އީދުގެ އުފާވެރި ދުވަސްތައް ގާތްވަމުން އަންނަވަރަކަށް، ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ކަންކޮޅެއްގައިވެސް އުފާވެރިކަމުގެ ނިޝާންތައް ފެންނަން ފަށައިފި. ޒަމާންތަކަކަށްފަހު، އަނެއްކާވެސް ކުދިބޮޑު އެންމެން އެއްތަނަކަށް އެއްވެ، އީދުގެ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވާތަން ދެކެ، ހިތަށް ލިބޭ އުފަލަކީ މިންނެތް އުފަލެކެވެ.

މާލެއާއި އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްތަކުގައި، ކުލަގަދަ ބޮކިތަކާއި ޒީނަތްތެރި ކުރެހުންތަކުން މަގުތައް ޒީނަތްތެރިކޮށްފައިވާ މަންޒަރު ދެކެ، ހިތަށް ވަދެގެންދަނީ ހިތްގައިމު އުފާވެރިކަމެކެވެ. މި މަންޒަރުތަކުން ދޭހަވަނީ އެއްބައިވަންތަކަމާއި އެކުވެރިކަމުގެ ރޫހު އާލާވަމުންދާކަމެވެ.

ޒުވާނުންނާއި ހަތީބުން އެކުގައި މަސައްކަތްކޮށް، އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވަމުންދާ މަންޒަރު ދެކެ، ހިތަށް ލިބެނީ ހިތްހަމަޖެހުމެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢުގެ ހެޔޮ ސިފަތައް ދަމަހައްޓައި، ކުރިއަރުވަމުންދާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.

އީދުގެ އުފަލުގައި، ޒަކާތް ދިނުމުގެ މުހިންމުކަން ހަނދާންކޮށް، ފޯރިއާއެކު މުއްސަނދިން ފަގީރުންނަށް އެހީތެރިވާތަން ފެނުމަކީ ވަރަށް އުފާވެރި ކަމެކެވެ. މިއީ އިސްލާމްދީނުގެ ރިވެތި އުސޫލުތައް ދިރުވައި، އަޅުކަންތައް އަދާކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ކުރީގެ ޒަމާންތަކާ އަޅާބަލާއިރު، މިހާރު މާލެއާއި އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްތަކުގައިވެސް އެއްވަރަކަށް އީދު ފާހަގަކުރާތަން ފެނުމަކީ ވަރަށް އުފާވެރި ކަމެކެވެ. މިއީ ޤައުމީ އެއްބައިވަންތަކަން އިތުރުވެ، ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަށް ހަމަހަމަ ގޮތެއްގައި އުފާވެރިކަން ލިބިގެންދާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.

އީދުގެ މި އުފާވެރި މާހައުލުގައި، އެކުވެރިކަމާއި އެއްބައިވަންތަކަން އާލާވަމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢު ބިނާވެފައިވާ މައިގަނޑު އަސާސްތައް ވަރުގަދަވަމުންދާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. މި ރޫހު ދެމެހެއްޓުމަކީ ކޮންމެ ދިވެއްސެއްގެވެސް ޒިންމާއެކެވެ.

ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ވާދަވެރިކަން އޮތްވަރަކަށް، ބައެއް ފަހަރު އެ ވާދަވެރިކަން ހައްދުފަހަނައަޅައި ގޮސް، އަމިއްލަ ނަފްސަށް ވެސް ނޭނގި ތިމާގެ ދުލުން ނުކުންނަ ބަސްތަކުން އެހެން މީހުންގެ ހިތްތަކަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ސިޔާސީ ވާދަވެރިންގެ ދަރިންނާ ބެހި، އެ ކުޑަކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށް ދެކެވޭ ވާހަކަތަކަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުށްވެރިކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.

މިފަދަ ޢަމަލުތައް ހިންގާ ފަރާތްތަކުން ވިސްނާލަން ޖެހެނީ، އެ ކުޑަކުދިންނަކީ މުޅިން މަޢުޞޫމު، ސިޔާސީ ކަންކަމާ އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނެތް ފަރާތްތަކެއް ކަމެވެ. އެ ކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށް ދެކެވޭ ނޭދެވޭ ވާހަކަތަކުން، އެ ކުދިންގެ ނާޒުކު ހިތްތަކަށް ލިބޭ އަނިޔާއަކީ ފަސޭހައިން ފިލައިދާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މިފަދަ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން އެ ކުދިންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ސިޔާސީ ހަރަކާތްތައް ހިންގަންވާނީ ޒިންމާދާރު ގޮތެއްގައި، އަޚްލާޤީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. ވާދަވެރިންގެ ދަރިންނާ ބެހުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ފަރާތްތަކުގެ ސިޔާސަތުތަކާއި ވިސްނުންތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަދައްކައި، ރައްޔިތުންނަށް ފައިދާހުރި ގޮތްތަކެއްގެ ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ މާ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. ސިޔާސީ ބަހުސްތައް ކުރިއަށް ގެންދަންވާނީ އިޙްތިރާމާއެކު، އަދަބުވެރިކަމާއެކުގައެވެ.

ކުޑަކުދިންނަކީ ޤައުމުގެ މުސްތަޤުބަލް ކަމަށްވާއިރު، އެ ކުދިންގެ ހިތްތަކަށް އަނިޔާވެރި ބަސްތަކުން ހަމަލާދިނުމަކީ ޤައުމުގެ މުސްތަޤުބަލަށް ކުރެވޭ ވަރަށް ބޮޑު އަނިޔާއެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން ވެސް މަސައްކަތް ކުރަންވާނީ ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކޮށް، އެ ކުދިންނަށް އުފާވެރި މާޙައުލެއް ޤާއިމުކޮށްދިނުމަށެވެ. ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ވެސް މި މަތިވެރި މަޤްޞަދު ހާސިލުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަން ޖެހެއެވެ.

މާލޭގައި ދިރިއުޅޭތާ 28 އަހަރު ވެއްޖެ. އެހެނަސް އަދިވެސް އަމިއްލަ ފުލެޓެއް ނުލިބި، ކުއްޔަށް އުޅެމުން މިދަނީ. ހިތުގައި އޮތް އުދާހެއް ބަޔާންކޮށް ނިމޭނެ ހެއްޔެވެ؟ ފުލެޓަށް އެދި ކިތައް ފަހަރު ހުށަހަޅައިފިން ހެއްޔެވެ؟ ނަމަވެސް، ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް ހިތާމައާއެކު އަނބުރާ އައިސް ހުސްއަތާ ގެއަށް ވަންނަން ޖެހެއެވެ.

މައްސަލައަކީ، މާލޭގައި 28 އަހަރު ދިރިއުޅުނުކަން ސާބިތުކޮށްދޭނެ ގޮތެއް ނެތުމެވެ. އަހަރެންގެ މުޅި އުމުރު ވޭތުކޮށްފައިވަނީ މާލޭގައި ކަމުގައި ވިޔަސް، އެކަން ސާބިތުކޮށްދޭނެ ލިޔެކިޔުމެއް ނެތުމުން ފުލެޓް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލެމުންދަނީއެވެ.

ދެން އޮތް ދަތިކަމަކީ، އެއްވެސް ތަނެއްގައި ދާއިމީ ވަޒީފާއެއް އަދާނުކުރާތީއެވެ. ވަޒީފާއެއް ނެތުމުން، އާމްދަނީގެ ގޮތުން ދަތިވެ، ފުލެޓަށް އެދުމުގެ ޝަރުތުތައް ފުރިހަމަ ނުވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ފުލެޓް ލިބުމުގެ އުއްމީދު އިތުރަށް ކުޑަވެގެން ދެއެވެ.

ރަށު ކައުންސިލުން ދޫކުރާ ލިޔުންތައްވެސް ގަބޫލުނުކުރާތީ، އިތުރު ހުރަހަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ކުއްޔަށް އުޅޭ ގޭގެ އެގްރީމެންޓްވެސް ބަލައިނުގަންނަ ހިނދު، މާލޭގައި ދިރިއުޅޭކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ލިޔެކިޔުމެއް ނޯވެއެވެ.

މި ހުރިހާ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭއިރު، ސަރުކާރުން މިކަމަށް ލުއިގޮތެއް ހޯދައިދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ކަމެކެވެ. ފުލެޓް ލިބުމުގެ ޝަރުތުތައް ތަންކޮޅެއް ލުއިކޮށް، މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް ފަސޭހައިން ސާބިތުކޮށްދެވޭނެ ގޮތްތަކެއް ހަމަޖައްސައިދިނުމަކީ އެދެވިގެންވާ ކަމެކެވެ.

28 އަހަރުގެ އުއްމީދާއި ހުވަފެންތައް ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދާއިރު، ހިތުގެ އަޑިން އުފެދޭ އާދޭހަކީ، އަޅުގަނޑުފަދަ ގިނަ ބަޔަކަށް ލުއިފަސޭހަ ގޮތްތަކެއް ހޯދައިދިނުމެވެ. އަމިއްލަ ގެދޮރެއްގައި ދިރިއުޅުމުގެ ހުވަފެން ޙަޤީޤަތަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި، ސަރުކާރުގެ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެއެވެ. އުއްމީދަކީ މިފަދަ ދަތިތަކަށް އަވަސް ޙައްލެއް ލިބި، ގިނަ ބަޔަކަށް ފުލެޓް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ތަނަވަސްވެގެން ދިއުމެވެ.

މާލޭގެ މަގުމަތިން އިވޭ ބަރުގޯނައިގެ އަޑު އަހަރެންގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ކަންބޮޑުވުމާއި ނުތަނަވަސްކަން ބަޔާންކޮށް ނުދެވޭހާ ބޮޑެވެ. ރޭގަނޑުގެ ހަމަހިމޭންކަން ފޭރިގަންނަ މި އަޑުތަކުން، ގޭގައި ނިދާފައި ތިބޭ މުސްކުޅިންނާއި ކުޑަކުދިންގެ ނިދި ހަލާކުވެ، އެމީހުންގެ އަރާމު ގެއްލިގެންދާތަން ފެނުމަކީ ހިތާމަވެރި ކަމެކެވެ.

ކޮންމެ ފަހަރަކު ބަރުގޯނައެއް ދުއްވާލާއިރު، އަހަރެންގެ ހިތުގައި ކުރާ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އެ ގަދަ އަޑުން އަހަރެންގެ ކަންފަތުގެ ހިއަރިންއަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރު ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރުވަމުންދާކަން އިހުސާސްކުރެވެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަހަރެންގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ ޞިއްޙަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ނުރައްކަލެކެވެ.

މި ހާލަތުގައި، އަހަރެންގެ ހިތުގައި އުފެދޭ އެންމެ ބޮޑު އެދުމަކީ މިކަމަށް ދާއިމީ ޙައްލެއް ލިބުމެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހިތްތަކުގައި އުފެދިފައިވާ ނުތަނަވަސްކަމާއި ބިރުވެރިކަން ފިލުވައިދޭނެ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަން ޖެހިފައިވާކަން ޔަޤީނެވެ. މާލެއަކީ އަމާން، ހިތްފަސޭހަ މާޙައުލަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރަން ޖެހިފައިވާ ވަގުތު މިއީއެވެ.